Yukarı
Halkbank Kültür ve Yaşam
fade
4055
post-template-default,single,single-post,postid-4055,single-format-standard,eltd-core-1.1.1,flow-ver-1.4,,eltd-smooth-page-transitions,ajax,eltd-blog-installed,page-template-blog-standard,eltd-header-standard,eltd-fixed-on-scroll,eltd-default-mobile-header,eltd-sticky-up-mobile-header,eltd-menu-item-first-level-bg-color,eltd-dropdown-default,wpb-js-composer js-comp-ver-5.4.7,vc_responsive

El Emeği Göz Nuru 10 Maddede Çeyiz Geleneği

Evlenecek çiftlerin kuracakları aile birliğine katkıda bulunmak, gençlerin maddi yükünü azaltmak amacıyla kızın veya kız tarafının yeni evine ve akrabalarına getirdiği çeşitli hediyelere çeyiz denir. Yüzyıllardır devam eden çeyiz kültürü zaman içinde değişiklikler geçirmiş ama kültürümüzden asla silinmemiştir. Geçmişten günümüze çeyiz geleneğinin en can alıcı noktalarını ortaya koyan 10 maddeyle karşınızdayız.

Geçmişten Gelen Çeyiz Geleneği
gelin

Çeyiz geleneğinin Orta Asya’da çok uzun zamandır devam ettiği bilinmektedir. Moğollar, Hun Türkleri, Selçuklular da çeyiz hazırlıyorlardı. Tabi ki o zamanlar hazırlanan çeyiz; kemer, yün, keçe ve deriden kaftan, giysi, çizme, torba gibi eşyalardan meydana geliyordu.

Oğlan Beşikte Kız Çeyizde
gelin, düğün, evlilik

Kız çocuğu olan anneler çocukları daha okul çağına gelmeden çeyiz düzmeye başlarlar. Her alışverişe çıkışta kızın çeyizine bir şeyler bakılır, yıllar içinde en güzel işlemeler, danteller, en kaliteli havlular çeyiz sandığına eklenir. Anneler, zaman zaman alışverişin dozunu kaçırınca da “Evet yaptım ama bir sor neden yaptım? Kızımız elin evinde mahcup olmasın diye yaptım. Ele güne karşı mahcup olmayalım diye yaptım.” şeklinde evin babasına mağrur ama boyun bükerek kendini savunur.

Çeyiz Sandığı ve Çeyiz Bohçası
gelin, düğün, evlilik

Yıllar içinde itina ile oluşturulan çeyizlikler bir sandık veya bohçada, arasına naftalinler, lavanta torbaları koyularak biriktirilir ve evin kızının mürüvvetini bekler. Ama tüm tarih kitaplarının ve pop şarkılarının da yazdığı gibi bazen büyük aşklar aileler tarafından onaylanmaz ama aşıklar yine de beraber olmadan yaşamayı düşünemez. Bu durumda her şeyi ardında bırakarak sevdiğine giden kız giderken tek bir şeyden vazgeçemez: Mirası, onuru, el emeği göz nuru çeyiz bohçası… Aşkı için her şeyden vazgeçenleri anlatırken “Bohçasını aldı gitti.” denmesinin kökeni de işte bu vazgeçilemeyen çeyiz bohçasından gelir.

Bohça Atma
gelin, düğün, evlilik

Eğer evlenecek çiftin arası bozulursa yani nişan atılırsa, kız tarafından alınan çeyiz de geri verilir. Nişan atmanın bir diğer adı da bohça atmadır. Bu deyim bile çeyiz bohçasının evlilik sürecinde ne kadar önemli olduğunu gösterir.

Çeyiz Sergileme
gelin, düğün, evlilik

Çeyizin hazırlanması kadar sergilenmesi de geleneğin önemli bir kısmıdır. Eskiden Anadolu’da 40 gün boyunca sergilenen çeyiz günümüzde bir günlüğüne sergilenir. Kızın ve kız tarafının tüm hünerlerinin ele güne sergilendiği bu aşamaya, çeyiz açma, çeyiz hamamı, sandık çıkarma, ipe atma gibi isimler de verilir.

Kızı Büyümüş, Anası Uyumuş
gelin, düğün, evlilik

Kız tarafının maharetlerini gözler önüne seren çeyizin tüm komşu ve akrabalar tarafından görülmesi amaçlanır. Eğer çeyiz beğenilirse kızın annesine çeşitli övgüler düzülür, “Kızı okumuş, anası dokumuş.” gibi sözler söylenir. Çeyiz yetersiz bulunursa ise annenin kızın çocukluğu boyunca çeyiz hazırlamak yerine tembellik ettiğini vurgulamak amacıyla “Kızı büyümüş, anası uyumuş.” denir. Her iki ihtimalde de sergilenen çeyizin yankıları günlerce sürer, gelinin ve gelinin annesinin maharetli olup olmadığı o günlerin en önemli konusu olur.

Çeyizin Teslimi Merasimi
gelin, düğün, evlilik

Kızın çocukluğundan evlilik çağına dek uzanan bir süreç içinde, kızın evinde adım adım oluşturulan çeyiz, düğünden önce erkek kısmına teslim edilir ve erkek kısmı tarafından çiftin oturacağı eve getirilir. Çeyizin eve yerleştirilmesinin sorumlusu ise yine kız tarafıdır, sonuçta yuvayı dişi kuş kurar.

Çeyizde Neler Olur
gelin, düğün, evlilik

Çeyiz sandığı ya da bohçasının içinde yer alanlar da zamanla değişiklik göstermektedir. Orta Asya’daki eski Türk Devletleri’nde gelinin ata binerken takması için işlenen allık, özel günlerde giyilecek kaftan gibi giysiler bulunurken günümüzde Türk kahvesi makinesi gibi yararlı küçük aletler dahi çeyiz sandığına girmiştir.

Modern Çeyizler
gelin, düğün, evlilik

Günümüzde kadınların çeyiz işlemeye, incecik dantellere, el emeği göz nuru oyalara, boncuk işlemelerine, kanaviçelere ayıracak daha az zamanı olduğu için çeyiz sandığının içeriği de hazır alınan malzemelerle değişmiştir. Bazı çeyizler beyaz eşyadan makyaj malzemesine bir kadının ihtiyacı olacak olmayacak her şeyi içerir bazıları ise eski geleneklere daha uygun bir şekilde hazırlanır ve sadece ev tekstili ürünleri ile gelinin kişisel ihtiyaçlarını barındırır.

Yeni Gelin Evi
gelin, düğün, evlilik

Çeyizlerin içerikleri zaman içinde değişse de gelinlerin çeyizlerine düşkünlüğü, çeyizlerinin kalitesi ve çeşitliliği ile gurur duyması hiç değişmemiştir. Çeyizini en iyi şekilde kullanmak isteyen yeni gelinler özenle evlerini donatır, ihtişamlı sofralar kurar, sunumları ile göz doldururlar. Kalp şeklinde kesilmiş domates-salatalık söğüşün, kurdeleler ile sarılmış zeytinlerle buluşup inanılmaz tabak kompozisyonları eşliğinde sunulduğu, çay bardağının altına bile dantel koyulan evler hep çeyizinin tadını süren yeni gelinlerin hüküm sürdüğü aşk yuvalarıdır.

kulturHalkbank